Svaki narod ima svoja tradicionalna jela po kojima je prepoznatljiv. U Crnoj Gori riba je svakako najzastupljenija, ali crnogorci rado sprijemaju i druge vrste mesa, pre svega ovčetinu i jagnjetinu u unutrašnjim dijelovima zemlje, a potom svinjsko meso, junetinu i piletinu. Kombinacije jela sa povrćem ali i mliječnim proizvodima, prije svega sa kajmakom, spadaju u omiljen način “začinjavanja” jela i davanja naročite arome i punoće ukusa, kakvom se upravo i karakteriše crnogorska kuhinja.”Kod nas jeste riba nešto što se najviše tarži I jede, ali nikako ne zaboravljamo jagnjetinu I ovčetinu, pogotovo sa pašnjaka Durmitora, Sinjajevine I Bjelasice. Mi ovde u Vojvodini spremamo hranu koju kombinujemo sa Vojvođanskom, ali ostajemo verni tradiciji I svakkao na nšoj trpezi se nalazi I kačamak, I proja, ali I priganice”, kaže Nebojša Fatić rođeni podgoričanin, koji veći deo godine provede kod roditeqa u Vojvodini.
Ono što je svakako važno u ishrani kod Crnogoraca je kačamak koji se posebno kuva. To je tradicionalno crnogorsko jelo koje se pravi od kukuruznog brašna, krompira i sira. Često se služi kao prilog, a godinama se i može se naći u restoranima širom zemlje.
Naš sagovornik kaže da je kačamak omiljeno jelo, a u tu kategoriju svakako spadaju I jagnjetina pod sačem, ali I meso divljči.
“Jagnjetina pod sačem, razne vrste divljači, uz nezaobilazne kačamak i cicvaru, dva jela koja se izvanredno dopunjuju s domaćim kis(j)elim mlekom, tek su deo lepeze kuhinje koju ovaj deo Crne Gore ima da ponudi svakom sretnom namerniku. Od mlečnih proizvoda, uz već pomenute kačamak i cicvaru, treba pomenuti: Grušavinu – pitki specijalitet od ovčijeg mleka, razne vrste sireva (kravlji, ovčiji, kozji), kajmak iliti skorup. Med je također, zahvaljujući bogatim biljnim vrstama zbog, kojih Crna Gora slovi za pravi mali raj kada je pčelarstvo u pitanju, gotovo neizostavan deo svake trpeze. Pite su također veoma popularna i hranljiva jela u Crnoj Gori, a najpoznatije su zeljanica – od zelja i drugog povrća, sirnica – bogata punjenjem od sira i jajeta, krompiruša – od krompira i luka i uzljevak ili izljevuša – koja se dobija pečenjem smese, bez tzv. kora, kaže Nebojša.
Jagnjetina ispod sača je popularno jelo za posebne prilike i proslave u Crnoj Gori, a često se priprema napolju na otvorenom. Sporo pećenje od nekoliko sati i jedinstven način pripreme daju jagnjetini karakterističan ukus i nježnu teksturu koja će obradovati svakog ljubitelja mesa. Kod sača je veoma važno da se sač podmaže mašću, zatim se dodaju kropmir, luk, šargarepa, paprika, ali sve domaće iz bašte, sve se to začini, najčešće samo solju. Onda se dodaje meso I malo vode I sač je spreman za kuvanje. Poseban specijalitet uz ovo jelo je I hljeb ispod sača, a najbolje je ako je brašno mljeveno na kameni žrvanj.Uz ovo se služi I koselo mlijeko spravljeno po tradicionalnoj recepturi. Ono se pravi od kravljeg ili ovčijeg mlijeka, a posebna preporuka je I domaći sir I kajmak. U vrućem peplu od sača, tradicija je I pečenja kropmira u ljusci, koji može dase jede I pre sača, ali može I uz meso.
Zlatko Markovinović
